Są pewne rzeczy na tym świecie, które się nie zmieniają, a przynajmniej nie są to zmiany przez nas dostrzegane i odczuwane. Ziemia wciąż „toczy swój garb uroczy” o obwodzie przeciętnie 40 041,455 km, monsuny rutynowo wieją dwa razy w roku na południu Azji, pory roku nadchodzą w tradycyjnej kolejności, Wisła z przyzwyczajenia wpływa do Bałtyku, a co roku maturzyści… uparcie zdają maturę. Czasami obserwują u siebie przyrost naturalny wiedzy i umiejętności, czasami nagły jej spadek, przeżywają niże i wyże nastrojów, miewają tendencje do migracji od książek, to znów skłaniają się ku osadnictwu stałemu i ekstensywnej gospodarce umysłowej. Wszyscy jednak, z wciąż reaktywującym się entuzjazmem, chcą iść z duchem …ewolucji: podlegać ciągłemu procesowi zmian, dzięki któremu wyłaniają się nowe jakości: absolwenci, studenci, profesjonaliści, eksperci.

 

Ewolucji ucznia w maturzystę, a maturzysty w absolwenta, niestraszne jest zjawisko nowej matury z geografii. To tyle, co tornado o nowym imieniu, wulkan dymiący po wiekach bezczynności, Mont Everest z zatkniętą flagą ekipy z Wąchocka – wciąż to samo, ale w nieco zmienionej formie. I z tymi subtelnymi zmianami warto się zapoznać: przebadać jak warstwy geologiczne, odkryć jak rafę koralową, oswoić jak diabła tasmańskiego. A wszystko po to, żeby maturę zdać, a tym samym razem z monsunami i porami roku utrzymać cykliczność zjawisk na Ziemi.

 

Co takiego, Maturzysto, powinieneś wiedzieć o nowej maturze z biologii?

Najbardziej ogólne, przez co wcale nie mniej pożyteczne informacje o jej formie, przedstawić można w takiej oto pigule:

 

 
Maturę z geografii zdajesz
w ciągu jednego dnia.
Jeśli wybierasz geografię jako przedmiot
obowiązkowy, wybierasz także i poziom matury:
podstawowy lub rozszerzony.
Jeśli wybierasz geografię jako przedmiot dodatkowy,
zdajesz maturę na poziomie rozszerzonym.
Podczas matury rozwiązujesz zadania egzaminacyjne zawarte
w arkuszach egzaminacyjnych.
Na poziomie podstawowym piszesz 120 min.
i rozwiązujesz arkusz I zadań egzaminacyjnych.
Na poziomie rozszerzonym piszesz 240 min.
i rozwiązujesz ten sam arkusz I
oraz arkusz II.
Wyniki podane są w procentach.
Zdasz, jeśli uzyskasz co najmniej
30% punktów możliwych do uzyskania
za rozwiązanie arkusza I.
 
 
 

 

 WYMAGANIA

Aby brać się za zdobywanie szczytów, dobrze jest wpierw poznać ukształtowanie terenu. Nieraz wymaga ono specjalnego ekwipunku (od butów po haki i liny) i prowiantu (herbata w termosie, suchary, zupa w menażce). Nowa matura z geografii także wymaga od Ciebie specjalnej wiedzy i umiejętności. Poniżej, w lewej kolumnie tabeli, przeczytasz o standardach wymagań egzaminacyjnych, czyli o tym, co powinieneś wiedzieć i umieć na maturze z geografii. W prawej kolumnie tabeli znajdziesz przykładowe zadania z arkuszy egzaminacyjnych. W środku masz miejsce na osobistą refleksję nad aktualnym stanem Twojego (intelektualnego) wyposażenia.

 

 

POZIOM PODSTAWOWY – arkusz I

Wymagania	Przykładowe zadanie
Znasz i umiesz opisać: funkcjonowanie systemu przyrodniczego Ziemi: zjawiska, procesy, wzajemne zależności, zmienność środowiska w czasie i przestrzeni, równowaga ekologiczna.	Zadanie zamknięte, na dobieranie (3 pkt.) Uzupełnij tabelę dobierając właściwe określenia z podanych poniżej: gołoborza, lodowiec, jeziora rynnowe, doliny U-kształtne, wietrzenie fizyczne, wody lodowca. Kraina geograficzna: Tatry Pojezierze Pomorskie Góry Świętokrzyskie Forma rzeźby: Czynnik rzeźbotwórczy:
funkcjonowanie i przestrzenne powiązania oraz wzajemne zależności w systemie człowiek–przyroda-gospodarka.	Zadanie zamknięte, wielokrotnego wyboru (1 pkt) Podkreśl zestawienie regionów, na obszarze których czynnikiem sprzyjającym rozwojowi rolnictwa jest długi okres wegetacji. A.Żuławy Wiślane, Wyżyna Lubelska B.Nizina Śląska, zachodnia Wielkopolska C.Nizina Mazowiecka, Pojezierze Mazurskie D.K otlina Warszawska, Nizina Podlaska
typy gospodarowania w środowisku i ich następstwa.	Zadanie wielokrotnego wyboru (3 pkt) Zaznacz trzy z podanych niżej form działalności gospodarczej, które mogą być zlokalizowane w strefie ochronnej (otulinie) Kampinoskiego Parku Narodowego z punktu widzenia racjonalnej gospodarki człowieka w środowisku. A. uprawa ziół, B. ferma drobiu (około 1000 sztuk), C. młyn wodny, D. gospodarstwo agroturystyczne, E. przetwórnia owoców i warzyw.
przyczyny i skutki nierównomiernego rozmieszczenia ludności na świecie.	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (6 pkt.) Do rozwiązania zadania wykorzystaj zamieszczoną w rozdz. VI mapę tematyczną nr 1 „Rozmieszczenie ludności w Ameryce Południowej”. a) Wymień przykłady dwóch czynników przyrodniczych, które wpłynęły na gęstość zaludnienia w Ameryce Południowej. Dla każdego z czynników podaj przykład obszaru jego oddziaływania. b) Na przykładzie jednego z czynników wyjaśnij jego znaczenie w rozmieszczeniu ludności Ameryki Południowej. W wyjaśnieniu podaj dwa argumenty.
problemy demograficzne społeczeństw.	Zadanie otwarte krótkiej odpowiedzi (4 pkt) Schemat przedstawia piramidę wieku i płci ludności Polski w 2002 roku. b) Wykorzystaj piramidę i podaj przyczynę uformowania się wyżu demograficznego, do którego należy grupa ludności w wieku od 15 do 23 lat. c) Przedstaw dwa społeczne lub gospodarcze następstwa występowania wyżów demograficznych.
współczesne migracje ludności.	Zadanie zamknięte, na dobieranie (3 pkt.) Przyporządkuj wymienionym ruchom migracyjnym odpowiadające im przyczyny: polityczne, ekonomiczne lub religijne. 1 Przesiedlenia repatriantów po II wojnie światowej. 2 Wymiana ludności między Pakistanem a Indiami po podziale Indii Brytyjskich. 3 Imigracje Żydów do Izraela po utworzeniu państwa Izrael. 4 Emigracja Polaków do krajów Europy Zachodniej po 1989 roku.
procesy przekształcania sieci osadniczej.	Zadanie otwarte krótkiej odpowiedzi (3 pkt) Wykorzystaj treść mapy i podaj trzy różnice między miejscowościami Leoncin (pole C4) a Miączynek (pole B1, B2). Uwzględnij różnice w położeniu tych miejscowości (geograficznym, komunikacyjnym) i cechach zabudowy.
przemiany społeczne, gospodarcze i polityczne świata, takie jak: modernizacja, restrukturyzacja, globalizacja.	Zadanie otwarte krótkiej odpowiedzi (3 pkt) Podaj po dwa kraje sąsiadujące z Polską i spełniające podane niżej warunki: a) należą do UE 1. …………………….. 2. …………………… b) są członkami NATO 1. …………………….. 2. …………………… c) należą do WNP 1. …………………….. 2. ……………………
konflikty zbrojne i inne zagrożenia społeczno–ekonomiczne, procesy przechodzenia od izolacji do integracji, zagadnienia współpracy między społecznościami, procesy integracji i dezintegracji w Europie (ze szczególnym uwzględnieniem roli Polski).	Zadanie jednokrotnego wyboru. (1 pkt) Zaznacz prawidłową odpowiedź. Konflikt w Kaszmirze jest zagrożeniem dla światowego bezpieczeństwa, ponieważ: A. intensywność działań zbrojnych nasila się w porze letniej. B. kraje stanowiące strony konfliktu posiadają broń atomową. C. w konflikcie czynny udział biorą dwa najludniejsze mocarstwa świata. D. przyczyną konfliktu jest rasowe zróżnicowanie ludności.
możliwości rozwoju turystyki i rekreacji wynikające z uwarunkowań przyrodniczych, społecznych, ekonomicznych i kulturowych.	Zadanie otwarte na dobieranie. (4 pkt) Na podstawie mapy dobierz do podanych (…) opisów odpowiednią nazwę miejscowości lub miejsca szczególnie godnego zwiedzania, wybraną z podanych poniżej. Leoncin, Miączynek, Wilków, Wilków Polski, Rybitew. 1. Miejsce szczególnie godne zwiedzania, położone na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego w sąsiedztwie wysokich wydm, na południowy zachód od Kościelnej Drogi. 2. Miejscowość położona w lewobrzeżnej części doliny wzdłuż drugorzędnej drogi. 3. Miejscowość położona na północnej krawędzi pradoliny warszawsko-berlińskiej. 4. Miejscowość położona na obszarze terasy zalewowej Wisły, na rozwidleniu dróg i turystycznych tras rowerowych.

 

Wymagania	Przykładowe zadanie
To, co na poziomie podstawowym, oraz: Metody badań geograficznych	Zadanie zamknięte na dobieranie i zadanie otwarte krótkiej odpowiedzi (3 pkt) Wykorzystaj załączony przekrój geologiczny oraz posiadaną wiedzę i wykonaj polecenia a) i b). a) Uporządkuj chronologicznie podane poniżej wydarzenia geologiczne od najstarszego do najmłodszego. Numery odpowiadające kolejnym wydarzeniom wpisz do tabeli. 1. sfałdowanie osadów morskich 2. zlodowacenie obszaru 3. akumulacja osadów w środowisku wód śródlądowych 4. erozyjne ścięcie powierzchni 5. akumulacja osadów w środowisku morskim b) Podaj nazwę grupy skał występujących na przekroju, uwzględniając ich genezę.
System przyrodniczy Ziemi	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (2 pkt.) Uszereguj wymienione wydarzenia w dziejach Ziemi od najstarszego do najmłodszego. A.Zlodowacenie Ameryki Północnej i północnej części Eurazji. B.Powstanie złóż surowca energetycznego w strefie fałdowań hercyńskich. C.Zderzenie bloku Indii z płytą euroazjatycką. D.Uformowanie się sztywnych części kontynentów. E.Pojawienie się pierwszych ssaków.
System społeczno - gospodarczy świata: ludność, gospodarcza działalność człowieka, i współczesne tendencje gospodarki światowej, rozwój społeczno–gospodarczy, wybrane zagadnienia geografii politycznej (w tym elektoralnej)	Zadanie wielokrotnego wyboru (3 pkt) Oznacz znakiem (+) trzy czynniki lokalizacji przemysłu, których rola wzrosła w wyniku postępu technologicznego. A. zasoby wykwalifikowanej siły roboczej ....... B. baza surowcowa i zasoby energii ....... C. zasoby wodne ....... D. rynek zbytu …… E. zaplecze naukowo-badawcze ....... F. jakość środowiska przyrodniczego .......
Relacje człowiek a środowisko: zmiany tych relacji na różnych etapach rozwoju społeczno–gospodarczego oraz zmiany poglądów na temat tych relacji, globalne i regionalne problemy środowiskowe, przykłady międzynarodowej i regionalnej współpracy w ich rozwiązywaniu, geograficzne uwarunkowania stanu zdrowotnego ludności na wybranych przykładach	Zadanie otwarte krótkiej odpowiedzi (4 pkt) Według Raportu WHO głównymi przyczynami zagrożenia życia ludności w krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo są choroby serca, nowotwory i choroby psychiczne, natomiast życiu ludności krajów słabo rozwiniętych zagrażają choroby zakaźne i AIDS. Podaj po dwie społeczne przyczyny zagrożenia życia ludności krajów wysoko i słabo rozwiniętych wymienionymi chorobami.

 

 

POZIOM PODSTAWOWY I POZIOM ROZSZERZONY – arkusz I i arkusz II

Wymagania	Przykładowe zadanie
Odczytujesz, selekcjonujesz, porównujesz, interpretujesz, grupujesz informacje według określonych kryteriów	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (4 pkt.) a) Na podstawie mapy podaj nazwy krajów, których porty morskie są połączone ropociągami lub gazociągami ze złożami ropy naftowej i gazu ziemnego na Morzu Północnym.
Wskazujesz możliwości zastosowania informacji geograficznych w celu rozwiązywania zadań praktycznych	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (3 pkt.) Wykorzystaj dane z tabeli do wykonania poleceń: a) Oblicz, jaki procent powierzchni kraju stanowiły użytki rolne w 2003 roku. c) Oceń i uzasadnij, która ze zmian w użytkowaniu gruntów w Polsce jest korzystna dla mieszkańców kraju. W uzasadnieniu podaj dwa argumenty
Przedstawiasz zjawiska, procesy i zależności na przykładzie wskazanego obszaru, korzystając z podanych źródeł geograficznych	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (4 pkt.) b) Wykorzystaj treść mapy oraz posiadaną wiedzę i wyjaśnij, dlaczego rafinerie ropy naftowej w krajach Europy Zachodniej zlokalizowano głównie w portach. W wyjaśnieniu wykorzystaj dwa argumenty.

 

POZIOM PODSTAWOWY I POZIOM ROZSZERZONY – arkusz I i arkusz II

Wymagania	Przykładowe zadanie
Poziom podstawowy oraz: Pozyskujesz informacje geograficzne: Wskazujesz związki pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego (polityką, gospodarką, kulturą) w przeszłości Planujesz tok postępowania określającego sposób pozyskania informacji Oceniasz wiarygodność i przydatność informacji z różnych źródeł Klasyfikujesz informacje Prognozujesz na podstawie informacji Abstrahujesz w oparciu o informacje Przetwarzasz informacje	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (2 pkt.) Na podstawie rysunku wskaż dwie prawidłowości w rozmieszeniu przestrzennym gmin o najmniejszych dochodach własnych i udziałach w podatkach państwowych w przeliczeniu na 1 mieszkańca. Źródło: „Polityka”,11 stycznia 2003, nr 2
Uogólniasz treści geograficzne	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (3 pkt.) Do rozwiązania zadania 17 wykorzystaj mapę tematyczną nr 4 „Przewozy ładunków koleją w ciągu doby” zamieszczoną w rozdz. IV. Na podstawie mapy przedstaw trzy różnice między podanymi węzłami transportu: Łódź, Poznań
Określasz relacje między sferami Ziemi, ich zależności od czynników zewnętrznych i wewnętrznych	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (3 pkt.) Rysunki przedstawiają widoczne drogi Słońca w pierwszych dniach astronomicznych pór roku charakterystyczne dla stref oświetlenia Ziemi: międzyzwrotnikowej, umiarkowanej i okołobiegunowej. Wykorzystaj załączone rysunki oraz własną wiedzę do wykonania poleceń. a) Rozpoznaj dwie strefy oświetlenia Ziemi na podstawie wymienionych cech. Strefa I: Słońce w tej strefie nie góruje w zenicie, a dzień lub noc nie trwa tu nigdy dłużej niż 24 godziny. Strefa II: W tej strefie występują w ciągu roku najmniejsze różnice w długości trwania dnia i nocy. b)Podaj, na którym z równoleżników: równiku, zwrotniku Raka czy na północnym kole podbiegunowym, w dniu 22 czerwca kąt górowania Słońca wynosi 460 54’

III. Tworzenie informacji.

 

POZIOM PODSTAWOWY – arkusz I

Wymagania	Przykładowe zadanie
Przedstawiasz na wybranych przykładach przestrzenne powiązania i zależności w systemie człowiek–przyroda–gospodarka	Zadanie otwarte krótkiej odpowiedzi (2 pkt) Od 1975 roku państwo wykupuje prywatne grunty położone w granicach Kampinoskiego Parku Narodowego. Do końca 2001 roku wykupiono 10485 ha. Pozostało jeszcze do wykupienia około 3300 ha. Spośród planowanych do wykupu 67 wsi dwie zostały wykupione w całości. Wyjaśnij, w jakim celu państwo wykupuje grunty na terenie Kampinoskiego Parku Narodowego. Podaj dwa powody takiego działania.
Charakteryzujesz na przykładach wybranych obszarów problemy istniejące w środowisku geograficznym Proponujesz rozwiązania problemów istniejących w środowisku geograficznym w różnych skalach w znanych sytuacjach	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (4 pkt.) Sformułuj problem gospodarczy, którego przejawem jest opisana w tekście źródłowym sytuacja Shella oraz wskaż trzy możliwe następstwa tego problemu dla gospodarki świata. Materiał źródłowy do zadania: Shell, drugi co do wielkości koncern naftowy na świecie, zredukował o jedną czwartą szacunki swoich rezerw naftowych. Spowodowało to panikę wśród akcjonariuszy i inwestorów, którzy przez parę ostatnich lat nie byli informowani o spadku zasobów, a więc i o rzeczywistej wartości firmy. Zdaniem specjalistów, problem Shella jest odbiciem sytuacji, jaka występuje w całej branży. Rezerwy wielkich koncernów naftowych są już mocno ograniczone. Można się spodziewać całej serii korekt zasobów w dół. Prawdopodobnie w 2003 r. przekroczona została granica zużycia połowy światowych zasobów ropy naftowej. Za parę lat spadek wydobycia tego surowca stanie się faktem. Źródło: Złe wróżby dla ropy naftowej, w: Notatki geograficzne, „Geografia w szkole”, 4/2004, s. 58.

 

POZIOM ROZSZERZONY –  arkusz I i arkusz II

Wymagania	Przykładowe zadanie
Poziom podstawowy oraz: • Formułujesz wnioski dotyczące powiązań i zależności w systemie człowiek–przyroda–gospodarka w skalach od lokalnej do globalnej	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (4 pkt.) Przedstaw po dwie konsekwencje przyrodnicze i gospodarcze wynikające z eksploatacji ropy naftowej na Morzu Północnym.
Oceniasz zmiany zachodzące w środowisku geograficznym wraz z rozwojem społeczno–gospodarczym	Wykorzystaj załączoną fotografię oraz własną wiedzę i przedstaw po dwie zalety i wady elektrowni wiatrowych.
Proponujesz rozwiązania problemów istniejących w środowisku geograficznym zgodnie z koncepcją zrównoważonego rozwoju i zasadami współpracy międzynarodowej	Zadanie otwarte, krótkiej odpowiedzi (2 pkt.) Zaproponuj dwa sposoby gospodarowania w rolnictwie, zgodne z koncepcją zrównoważonego rozwoju, służące ograniczaniu problemu głodu i niedożywienia ludności świata.

 

 

Znajomość form geologicznych na maturze z geografii to już coś, ale nie tylko te formy opłaca się kojarzyć. W arkuszach egzaminacyjnych pojawiają się bowiem różne formy…zadań. Jedne z nich mogą być bagatelnie proste, od innych włos może się zjeżyć i skóra ścierpnąć. Jedne i drugie warto poćwiczy, rozwiązując przykładowe zestawy pytań, testy i sprawdziany, aby dobrze uformować swoje umiejętności przed ich ostatecznym, maturalnym przetestowaniem.

 

 

 

Poziom podstawowy – arkusz I:
Zadania otwarte są o tyle wymagające, że w odpowiedzi trzeba się trochę rozpisać. Jak bardzo, zależy od typu zadania. Bywają pytania, na które należy udzielić krótkiej odpowiedzi, ale zdarzają się też miejsca na dłuższe wypociny: wnioski, projekty, komentarze, opinie. Zadania z luką są bardziej kontekstowe: nawiązują do podanych wcześniej informacji i wymagają, aby uwzględnić je w odpowiedzi. Często źródłem owych informacji są dołączone do arkusza mapy szczegółowe oraz rysunki, fotografie, tabele, dane statystyczne, itp.
Zadania zamknięte dzielą się na:
- zadania na dobieranie, gdzie należy odpowiednio przyporządkować, sklasyfikować lub uporządkować struktury, procesy i zjawiska.
- zadania jednokrotnego i wielokrotnego wyboru – zwłaszcza te drugie odnoszą się do bardzo szczegółowych wiadomości i bywają podchwytliwe; jedno co dobre, to sformułowane i podane odpowiedzi.
- zadania „prawda – fałsz”, gdzie trzeba ustosunkować się do podanych stwierdzeń i wydać na nie odpowiedni werdykt.

Poziom rozszerzony – arkusz II:
Podobnie jak w przypadku arkusza I, można się tu natknąć na zadania otwarte i zamknięte, a w przypadku tych pierwszych szczególnie sprawdzana jest umiejętność analizy materiałów źródłowych z uwzględnieniem różnych skal przestrzennych.

 

 

W obliczu nadchodzącego egzaminu człowiek skupia swoją uwagę i siły intelektualne przede wszystkim na czasie przygotowań oraz punkcie kulminacyjnym. Moment „po” jest z rzadka zawczasu reflektowany, a tymczasem to właśnie po wszystkim odbywa się istotny proces: ocena Twojej pracy. Dlatego gwoli nie zaniedbania tej ważnej części maturalnej procedury należy stwierdzić, że:

 

 

Dla dociekliwych i nienasyconych. Tym, których nie zadowala badanie powierzchni, a którzy chcą wniknąć w głąb maturalnej materii, podajemy kilka ciekawostek na temat istotowych i istotnych różnic pomiędzy „starą” a nową maturą:
1. dostępność pokładów informacji na temat wymagań oraz przykładowych zadań jest dużo większa, a ich wydobycie dużo łatwiejsze i szybsze niż w przypadku „starej” matury;
2. na terenie całego kraju występują takie same zestawy zadań; w przypadku „starej” matury forma i treść maturalnych zestawów różnicowały się pod względem miejsca występowania: w każdym województwie były inne;
3. zasady i kryteria oceniania nowej matury są bezwzględnie takie same w przeciwieństwie do względnych kryteriów oceny „starej” matury;
4. prace maturalne podlegają kodowaniu i anonimowemu ocenianiu przez niezależnych egzaminatorów; niekodowaną „starą” maturę oceniali uczący w danej szkole nauczyciele.

Jakby nie patrzeć, świat się na Twojej maturze nie zechce zakończyć. Słońce zamierza świecić jeszcze jakieś 5-6 miliardów lat, a z pewnością zaświeci kolejnej wiosny, która nadejdzie również za rok. Ziemia nadal będzie toczyć swój garb, a Ty… potoczysz się (oby bez garbu) ku nowym horyzontom Twojego życia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że po nowej maturze wstanie nowy dzień!

 

 

Na tych stronach znajdziecie więcej informacji o nowej maturze z geografii i nie tylko: